Hoe het allemaal zo is gekomen!
Geschiedenis van het Leids
Om erachter hoe te komen hoe het Leids is ontstaan moet je je verdiepen in de geschiedenis van deze stad. Er hebben zich namelijk een aantal gebeurtenissen in Leiden voorgedaan die een stempel hebben gedrukt op het Leidse taalgebruik.
Klik verder voor meer informatie.
Groei en bloei van Leiden
Al ver voor onze jaartelling woonden er mensen in de Leidse regio. Er zijn resten gevonden van boerennederzettingen in de Stevenshof- en Oostvlietpolder en in Roomburg.
Tussen circa 600 en 900 na Christus was Leiden waarschijnlijk een klein gehucht en vanaf 1000 na Christus groeide dit dorpje aan de oevers van de Rijn langzaam uit tot een permanente nederzetting. Deze nederzetting werd aanvankelijk gebouwd op een eiland midden in de Rijn. En nog altijd ligt in het hart van Leiden op die strategische plaats de Burcht.
Het karakter van de stad veranderde toen rond 1200 na Christus toen de lakennijverheid haar intrede deed: Leiden veranderde geleidelijk aan van een agrarisch dorp naar een echte stad met een bestuursstructuur. Doordat bewoners van omringende dorpjes zich binnen de relatief veilige stadsmuren gingen vestigen, groeide het aantal inwoners zeer snel: in 1250 na Christus telde Leiden zo'n 1500 inwoners en het jaar 1500 woonden er circa 14.000 mensen. In 1574 werd startte de Spaanse belegering. Op 3 oktober werd Leiden ontzet door Prins van Oranje en de Spaanse bezetters werden teruggedrongen door de watergeuzen. Het beleg had zijn tol geëist: Leiden telde nog maar 6000 mensen!
 Deze plattegrond van Leiden stamt uit 1573 en is gemaakt door de militaire ingenieur Joost Janszoon Bilhamer in opdracht van de Spaanse bezetters. Op de tekening staat de stad Leiden afgebeeld, omringd door Spaanse schansen. Onderaan is de schans Lammen aangegeven, tegenwoordig beter bekend als de Lammenschans. |
Een jaar later in 1575, schonk Willem van Oranje, Leiden haar universiteit. Waarschijnlijk wilde hij hiermee zijn dankbaarheid uiten voor het feit dat de Leidse bevolking de Spanjaarden had weten te trotseren.
Vlaamse invloeden
In de 17de eeuw ging het goed met Leiden: de universiteit floreerde, de lakenindustrie bloeide en Leiden kende grote kunstenaars zoals Rembrandt, Jan van Goyen en Jan Steen.
In die tijd kwam er ook een immigratiegolf naar de stad op gang: Vlaamse en Franse hugenoten vluchtten als calvinisten weg voor de katholieke Spaanse overheersing.
Het Leidse stadsbestuur lokte de met name de West-Vlaamse textielarbeiders omdat zij bekend waren met de nieuwste fabricage-technieken en zij hiermee de Leidse textielnijverheid een krachtige impuls konden geven.
  Deze plaatjes zijn afkomstig uit de verzameling van circa 100 etsen van vader en zoon Luyken. Het zijn plaatjes van beroepen o.a. uit de textielindustrie met daarbij moraliserende rijmpjes. De plaatjes dateren van omstreeks 1690. |
Door de immigratiegolf veranderde de bevolkingsamenstelling: afgaande op de Franse familienamen was waarschijnlijk 25% van de wijk 'Nieuwmaren' van Franstalige herkomst. Niet voor niets werd de Marebuurt door de Leidenaren de 'Walenwijk' genoemd.
Bovendien barstte de stad zo langzamerhand uit zijn voegen: rond 1670 telde Leiden zo'n 70.000 inwoners! Al deze mensen moesten ook gehuisvest worden en de nieuwe buurten rezen uit de grond. Hier gingen met name de Vlamingen wonen en er ontstond langzaamaan een nieuwe dialect: het Vlaams Leids.
Arbeiders-Leids en ABN
Rond 1670 klapte de economie in elkaar. De textielindustrie had zijn langste tijd gehad en er vestigden zich geen nieuwe industrieën in Leiden. Leiden werd een armoedige stad: slechte hygiëne, cholera en difterie vierden hoogtij. Het aantal inwoners nam snel af.
De Vlaamse kolonie bleef echter wel bij elkaar in dezelfde buurten wonen.waardoor het Vlaamse Leidse taaltje bleef bestaan.
Nog meer Vlamingen! |
Maar naast het arbeidersvolk, woonden er in Leiden ook mensen uit de hogere kringen die bijvoorbeeld verbonden waren aan de universiteit, het stadsbestuur of fabrikanten. Deze mensen woonden in de betere straten van Leiden en spraken Algemeen Beschaafd Nederlands.
Deze twee 'talen' maakten in feite het Leids zoals het vandaag de dag nog steeds te horen is.
